คำว่า"ครูบา"นี้คนส่วนใหญ่จะเข้าใจกันว่าเป็นคำนำหน้าพระที่เราเคารพนับถือทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือสูงกว่าคำว่า"ตุ๊"หรือ"ตุ๊เจ้า ทั้งนี้ผศ.วิลักษณ์ ศรีป่าซาง อาจารย์ประจำแผนกวิชาภาษาตะวันออก คณะบริหารธุรกิจและศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา ภาคพายัพ จ.เชียงใหม่ ผู้ศึกษาตำนานครูบาทางภาคเหนือ ได้ให้คำจำกัดความไว้ว่า

ครูบา คือคำที่ใช้เรียกขานพระเถระผู้เป็นที่เคารพนับถือ ซึ่งมักจะมีอายุประมาณ 50 ปีขึ้นไป ครูบา ไม่ใช่คำที่กำหนดขึ้นเพื่อเรียกขานตัวเอง ผู้ที่จะเป็นครูบานั้นมีเงื่อนไขอยู่ 3 ข้อ คือ

1. เป็นพระสงฆ์ที่มีอายุพรรษามาก (ทั้งอายุและอายุการบวช) 2. ต้องปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ (ตลอดอายุการบวช) และ 3. สร้างสิ่งดีสิ่งงามกับพระศาสนาซึ่งอาจหมายถึงศาสนสถานหรือ หรืออื่น ๆ พูดแบบชาวบ้านคือ ถ้าอายุมาก บวชมานาน แต่ไม่มีคุณสมบัติตามข้อ 2 และ 3 จะเรียกขานว่า ตุ๊ หรือ ธุ เฉย ๆ อาจเติมคำว่า ลุง ปู่ หรือ พ่อ ตามหลัง

ครูบา ยังมีอีกความหมายหนึ่งคือ เป็นคำเรียกขานตำแหน่งพระสงฆ์ของชาวไทเขินเชียงตุงอีกด้วย ตำแหน่งสูงกว่าสวามี ต่ำกว่าอาชญาธรรม ส่วนคำว่า ครูบาเจ้า นั้น เป็นคำยกย่องในฐานะนักบุญ หรือตนบุญ( คำว่า ตนบุญนี้ ต้องอธิบายยาวค่อยติดตามในตอนหลัง) เช่นครูบาเจ้าศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา เป็นต้น และอีกความหมายหนึ่งตามที่บัณฑิตทางอักขระล้านนาบางท่านกล่าวว่า หมายถึงครูบาที่เป็นเจ้า คือมีเชื้อทางเจ้านายฝ่ายเหนือ เช่น ครูบาเจ้าเกษม เขมโก เป็นต้น

ขณะเดียวกันก็มีผู้ตั้งข้อสังเกตุว่าคำว่า "ครูบา" เป็นภาษาบาลี มาจากคำว่า "ครุปิ อาจาริโย" แปลว่าเป็นทั้งครูและอาจารย์ มาจากคำว่า "ครุปา" และเพี้ยนเป็น "ครูบา" ในที่สุด หรือบอกว่ามาจากภาษาอินเดีย คือ "ครู-นา + บ๊าบา +อาจาน" คนไทยนำมาใช้เป็น "ครูบาอาจารย์" แต่ข้อสังเกตุนี้ยังฉงนอยู่

แต่จากการได้เริ่มดูคลิปการเรียนภาษาพม่า(เมียนมา)สบายๆสไตล์เรา โดยพระอาจารย์ชนกะ ภัททันตะ พระชาวพม่า วัดท่ามะโอ จ.ลำปาง เป็นผู้สอนนพ.วัลลภ พรเรืองวงศ์ เรียนและถ่ายทำ โดยเฉพาะตอนที่ 9 จะเป็นการสอนโดยมีการเพิ่มคำว่า "บ่า" เข้ามาเสริมคำพูดให้มีความสุภาพมากขึ้นอย่างเช่นคำว่า เหน่ มะ เก๊า บู คัมยา แปลว่าไม่สบายครับ หากจะให้สุภาพมากขึ้นก็จะเพิ่มคำว่า "บ่า" เข้าไประหว่างประโยชค์อย่างเช่น มะ เก๊า บ่า บู คัมยา จึงทำให้เกิดความคิดว่าเป็นไปได้หรือไม่ว่าคำว่า"ครูบา" มีความเป็นมาเพราะคำว่า "บ่า" นี้หรือไม่

ข้อเท็จจริงจะเป็นอย่างไรนั้นก็ต้องศึกษากันต่อไปแต่สิ่งที่ได้ก็คือเราได้เรียนภาษาพม่าซึ่งเป็นเพื่อนบ้านไทยมานาน หากไม่เรียนภาษาเพื่อนบ้านแล้วจะรู้ความเป็นมาของคำไทยได้อย่างไร และหากต้องการจะเรียนอย่างต่อเนื่องเข้าใจว่าอาศรัยคลิปชุดนี้ที่อัพขึ้นยูทูปเข้าใจว่าประมาณ 150 คลิปโดยพิมพ์หาคำว่า "ภาษาพม่า" ในเว็บไซต์ยูทูปแล้วจะพบคลิปเหล่านี้ได้ศึกษาได้อย่างต่อเนื่องแต่คลิปแต่ละอันดูละสั้นไปนิดหนึ่งต้องดูอันที่เปิดแล้วมีความต่อเนื่องจึงจะทำให้ไม่รู้สึกรำคราญ

สำราญ สมพงษ์รายงาน วันที่ 17 กันยายน พ.ศ.2553

• นักข่าวพลเมืองรายงานทำไมอยากเรียนภาษาเขมร

  เกียร์ขัดข้องพุ่งชนบ้านนักข่าวคมชัดลึกพังยับเจ็บ1ราย

• เรียนภาษาเขมรกับนักศึกษาฝึกงานทำเว็บลงพื้นที่ดูโรงเรียน

• เรียนภาษาเขมรกับข่าวการควบคุมสารเคมีในอาหาร

• "น้องแค็ง"รองมิสเวียดนามเวิลด์สนใจเรียนภาษาไทย

• "หมู่ฉีหมีหย่า"ครูสอนโยคะที่สวยที่สุดในจีน

• คลิปงูเขียวกินตับตุ๊กแกที่บ้านหาดสองแควจ.อุตรดิตถ์

• อัลจาซีรารายงานเสื้อแดงเริ่มกลับมาม็อบต้านรบ.ที่เชียงใหม่

• learn khmer language with Life of the Buddha